70 • pu er

Stevig en gerijpt, met diepe aardse tonen die zich over jaren hebben ontwikkeld. Pu Er is de meest bijzondere thee ter wereld: een levende thee die blijft veranderen zolang ze bewaard wordt. Gemaakt door grootvaders, gerijpt door vaders, gedronken door kleinzonen.

Pu Er komt uitsluitend uit de Chinese provincie Yunnan, geplukt van oude theebomen die soms honderd jaar of ouder zijn. Ze is de enige thee die met opzet wordt bewaard en verouderd, zoals wijn of whisky. Hoe ouder, hoe zeldzamer, hoe waardevoller.  Lees meer over de geschiedenis en productie van Pu Er →

Wat maakt Pu Er bijzonder

Pu Er is de enige thee ter wereld die bewust wordt verouderd. Waar andere theesoorten zo vers mogelijk moeten worden geconsumeerd, is bij Pu Er tijd juist de belangrijkste ingrediënt. Onder goede omstandigheden kan een Pu Er tientallen jaren rijpen en daarbij steeds complexer, zachter en rijker van smaak worden. Sommige jaargangen zijn inmiddels meer waard dan goud per gram.

De thee dankt haar naam aan een gebied in Yunnan, de provincie in Zuid-China die al eeuwenlang het hart vormt van de Pu Er productie. Etnische minderheden zoals de Hani, Yao, Jinuo, Dai en Bulang telen en drinken deze thee al honderden jaren. De oudste theeplant die in dit gebied is gevonden is 3600 jaar oud.

Geschiedenis: van paardenrug naar theekelder

Historisch werd Pu Er verhandeld via oude berg- en paardenroutes naar Tibet en Mongolië, waar nomadische volkeren haar dronken vanwege het goede effect op de spijsvertering bij een zwaar vleesdieet. Om het transport over gevaarlijke bergpassen te vergemakkelijken, werd de thee samengeperst tot schijven, stenen of nesten. Tijdens de lange reizen ontdekte men dat de thee zachter en rijker werd naarmate ze langer onderweg was. Zo ontstond het rijpingsproces dat Pu Er zo bijzonder maakt.

In de Qing-dynastie werd Pu Er een eerbewijs aan de keizerlijke familie. De beroemde producenten uit die tijd, zoals Tong Qing, Fu Yuan Chang en Song Pin, zijn tot op de dag van vandaag legendarisch. Verzamelaars dromen van een honderd jaar oude theecake van deze huizen. Een vijftig jaar oude "Hong Yin" cake kost inmiddels minimaal 10.000 euro per stuk.

De Chinezen vatten het samen in één zin: Pu Er wordt gemaakt door de grootvaders, gerijpt door de vaders en gedronken door de kleinzonen.

Oude theebomen en terroir

De kwaliteit van Pu Er begint bij de boom. Bomen van minstens 40 jaar leveren bruikbare kwaliteit, bomen van 50 tot 100 jaar leveren betere kwaliteit, en de meest uitzonderlijke Pu Er komt van bomen die ouder zijn dan 200 jaar. Die oude bomen wortelen diep in de rijke bergbodem van Yunnan, nemen meer mineralen op en leveren bladeren met een hogere concentratie smaakstoffen. De bladeren kunnen 15 tot 20 cm lang worden, veel groter dan bij andere theesoorten.

Vanaf ongeveer 1500 meter hoogte wordt de meest verfijnde Pu Er geplukt. De combinatie van hoogte, koude nachten, intense zon overdag en vruchtbare rode berggrond vol gevallen bladeren zorgt voor een uitzonderlijke minerale samenstelling in het blad. Die mineralen zijn essentieel voor de body, complexiteit en het rijpingsvermogen van de thee.

Net als bij wijn zijn er goede en minder goede oogstjaren. Een natte zomer met veel regen geeft snel gegroeide bladeren met minder concentratie. Een droog voorjaar met langzame groei geeft de beste kwaliteit. De eerste pluk van het jaar is altijd het meest mineraalrijk.

Traditionele verwerking

Pu Er Sheng Cha, de traditionele ruwe variant, wordt als volgt gemaakt.

1. Plukken — met de hand, alleen de jongste blaadjes en knop.

2. Verwelken — dunne lagen bladeren drogen een aantal uur in een bamboemand.

3. Fixeren — kort verhitten in een wok op lage temperatuur, om het rollen te vergemakkelijken. Cruciaal: dit gebeurt op lage temperatuur, zodat de enzymen en micro-organismen actief blijven. Industrieel gedroogde thee op 80 °C of meer verliest dit vermogen en kan niet meer rijpen.

4. Rollen — traditioneel met de hand, om smaakstoffen naar de buitenkant van het blad te brengen.

5. Drogen in de zon — op bamboematen, bij maximaal 40 °C. Dit is het meest cruciale moment in het proces: alleen bij deze lage temperatuur blijven de enzymen en micro-organismen actief die later de rijping mogelijk maken.

6. Stomen — de gedroogde bladeren worden zacht gestoomd.

7. Samenpersen — in een steenvorm tot cakes, stenen of vogelnestjes. Traditioneel met de hand, waardoor de thee losser geperst is en beter kan rijpen dan machinaal geperste thee.

8. Verpakken — traditioneel in bamboeschelpen met bamboedraad, zeven cakes per pakket. Een klein label, de Nei Fei, identificeert de producent.

9. Veroudering — jarenlange opslag onder goede omstandigheden.

Bewaren en rijpen

Goede bewaarcondities zijn essentieel voor een mooie rijping. Minimaal 40% luchtvochtigheid, geen direct zonlicht, goede ventilatie, kamertemperatuur of iets warmer, en een geurvrije omgeving. Een Pu Er die te droog wordt bewaard rijpt nauwelijks. Te vochtig bewaren kan een beschimmelde geur geven die moeilijk te verwijderen is.

In warmere, vochtigere regio's zoals Hong Kong of de provincie Guangdong rijpt Pu Er sneller door de hoge temperatuur en luchtvochtigheid. Dat kan het proces versnellen, maar vraagt zorgvuldige controle.

Volledig rijpe Pu Er heeft doorgaans 20 tot 50 jaar nodig. Dat is ook de reden dat de waarde van goed bewaarde Pu Er over de jaren gestaag stijgt.

Pu Er als verzamelobject

De beleving van Pu Er ligt dicht bij die van grote wijnen: terroir, variëteit, jaargang en vakmanschap spelen allemaal een rol. Liefhebbers bewaren jaargangen, vergelijken oogsten en zijn bereid astronomische bedragen te betalen voor zeldzame cakes. Het is geen thee die je koopt om morgen op te drinken. Het is een thee die je koopt voor later, of die je al jaren geleden voor nu had moeten kopen.